Woorden van de maand

nr. 23

 

 

nationaal

 

etnisch

 

de welvaart

 

micro - macro

 

het keurmerk

 

de vacature

 

de kritiek

 

de dictator

 

tot (en met)

 

karakter


 

 

Je kunt hieronder oefenen voor de toets van de maand. Je kunt ook heel simpel je oortjes in doen en 10 minuutjes naar het filmpje kijken, dat vind je hier

 

nationaal

 

Nationaal is een bijvoeglijk naamwoord. Het betekent:

 

  1. van alle mensen in een bepaald land: Koningsdag is een nationale feestdag. Het woord nationaal is afgeleid van het woord natie, dat betekent:

  2. een groep mensen of een volk dat samen in een land woont:  de Engelse natie was niet voor de invoering van de euro.

 

Verwar het woord natie niet met nazi, dat is iemand die geweld gebruikt en racist is.

 

Synoniemen: landelijk, binnenlands

 

Tegenstellingen:

 

Internationaal: verschillende landen samenwerkend: voor de opsporing van drugs werkt de politie internationaal samen.

 

Regionaal: een regio is een gebied binnen een natie: de treinverbindingen naar Amsterdam zijn regionaal goed geregeld.

 

etnisch

 

Etnisch is een bijvoeglijk naamwoord. Het betekent:

 

Wat te maken heeft met het volk waarvan mensen afstammen: de bevolking van Zuidoost bestaat uit verschillende etnische groepen: Surinaams, Ghanees, Antilliaans, Turks, Marokkaans en nog veel meer.

 

Het woord etnisch wordt de laatste tijd veel gebruikt in de combinatie met profileren: etnisch profileren is een vorm van rassendiscriminatie. Dat is wat er gebeurt als een politieagent een auto aanhoudt, alleen omdat er een donker persoon aan het stuur zit.

 

Etniciteit is een zelfstandig naamwoord. Het betekent:

 

kenmerken die een etnische groep mensen heeft, zoals taal, geschiedenis, geloof, voeding, cultuur, etc.: in de wijkraad zijn ongeveer alle etniciteiten vertegenwoordigd.

 

welvaart

 

Welvaart is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord de. Het heeft geen meervoud net als zand, grind en melk. Het betekent:

 

toestand van land waarin alles goed gaat : de welvaart in Nederland is weer gestegen. Dat wil zeggen dat de mensen geld genoeg hebben om goed van te leven, dat er voldoende woningen zijn, goed onderwijs en goede zorg.

 

Synoniemen: voorspoed, welvarendheid

 

Twee woorden die er mee te maken hebben:

 

Vaarwel: ouderwetse afscheidsgroet: het beste, tabee, adieu, gegroet

 

Welvarend: dat zeg je over iemand die gezond is en voldoende geld heeft.

 

micro – macro

 

Micro en macro zijn delen van een woord dat uit twee delen bestaat.

 

Micro- betekent “heel klein”:

 

Voorbeeld: een “scoop” is een kijker, micro- is klein, samen vormen ze microscoop. Dat wil letterlijk zeggen: kleinkijker, een apparaat waarmee je heel kleine dingen kunt zien.

 

Een microbe of micro-organisme is een heel klein beestje dat uit één of enkele cellen bestaat.

 

Macro- betekent “heel groot”: een macrolens op een camera helpt om kleine dingen heel groot weer te geven.

 

De woorden worden ook als tegenstelling gebruikt:

 

Micro-economisch: over de huishouding van één persoon of één gezin.

 

Macro-economisch: over de huishouding van een heel land of zelfs een werelddeel.

 

keurmerk

 

Keurmerk is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord het. Het meervoud is keurmerken. Het betekent:

 

Een aanduiding, stempel of merkteken dat iets een bepaalde kwaliteit heeft, of goedgekeurd is door een organisatie: de Gamma verkoopt hout met het FSC-keurmerk, dat is dus hout uit een bos dat goed beheerd wordt.

 

Synoniemen: keurstempel, merkteken, waarborgteken

 

vacature

 

Vacature is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord de. Het meervoud is vacatures, met de –s er aan vast. Het betekent:

 

Een baan of functie die open staat voor iemand: zij ging op internet zoeken naar vacatures in de horeca.

 

Het woord vacature hangt samen met het woord vacant: leeg, onbezet.

 

Synoniemen: openstaande betrekking, vacante baan, beschikbare arbeidsplaats.

 

kritiek

 

Kritiek heeft twee betekenissen en daarom ook twee woordsoorten:

1. Zelfstandig naamwoord, betekenis:  beoordeling, commentaar. Het meervoud is kritieken.

 

Hij schreef in de krant een heel goede kritiek over het boek.

 

Synoniemen: beoordeling, bespreking

 

Het noemen van fouten: hij had nogal wat kritiek op het gedrag van de leerling.

 

Opbouwende kritiek is kritiek die goed bedoeld is en waarvan je kan leren: Je kan de volgende keer je huiswerk beter hier op school maken.

2. Bijvoeglijk naamwoord, betekenis: ernstig, dreigend, benard, spannend:

 

Na het ongeval werd hij in kritieke toestand opgenomen in het ziekenhuis.

 

Synoniemen: gevaarlijk, ernstig,

 

Kritisch is een bijvoeglijk naamwoord afgeleid van kritiek: hij keek me aan met een kritische blik. Het betekent: onderzoekend, ernstig kijkend.

 

dictator

 

Dictator is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord de. Het meervoud is dictators. Het betekent:

 

Iemand die alleen de baas is in een land en niemand anders laat mee beslissen: Kim Jong-Un is de dictator van Noord Korea, hij alleen is de baas.

 

Synoniemen: despoot, alleenheerser, machthebber

 

Dictatuur: een manier van regeren waarin een persoon of een heel kleine groep alle macht in handen heeft: in een dictatuur hebben de gewone mensen die er wonen niks te zeggen.

 

Synoniemen: tirannie, despotisme

 

Dictatoriaal: zoals een dictator doet. Hij leidde het bedrijf zeer dictatoriaal, alles werd door hem alleen bepaald.

 

tot en tot en met

 

Tot is een voorzetsel (Voorzetsels kun je voor een zelfstandig naamwoord zetten, zoals op, in, uit, door, naar etc.). Het betekent:

 

niet meer dan, niet langer dan, niet verder dan De winkel is open tot vijf uur in de middag. We gaan tot de rand van de stad, niet verder. Je mag blijven tot vanavond.  

 

Let op er is een groot verschil tussen tot en tot en met.

 

Als de meester zegt:

 

Maak de sommen tot nummer 5, dan moet je de sommen 1,2,3 en 4 maken.

 

Zegt hij tot en met 5, dan moet je de sommen 1, 2, 3, 4, en 5 maken.

 

Vraag: wanneer is je vakantie precies afgelopen?

 

Je hebt vakantie tot de 24e augustus: antwoord 23 augustus is je laatste vrij dag, 24 augustus weer aan het werk.

 

Je hebt vakantie tot en met de 24e augustus: antwoord 25 augustus weer aan het werk.

 

karakter

 

Karakter is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord het. Het meervoud is karakters.  Het betekent:

1. dat wat iemand is of iets kenmerktZwolle heeft nog echt het karakter van een oude, belangrijke stad. Deze wielrenner heeft echt het karakter van een doorzetter. Ze is nogal snel geïrriteerd, maar ze heeft toch een goed karakter.

Synoniemen: aard, gemoed, soort

2. doorzettingsvermogen, kracht: hij haalde de eindstreep van de marathon op karakter.

 

Synoniem: kracht, moed

3. lettersoort: komt oorspronkelijk van een Engels woord (character) voor letter. Door de invoering van computers in de wereld is in allerlei talen dat Engelse woord overgenomen. Ook in het Nederlands spreken we van karakters, als we letters bedoelen: in dit invulformulier is plaats voor zes karakters voor je postcode.

 

 

 

 

Bindelmeer College
Dubbelink 1
1102 AL Amsterdam
Telefoon: 020-69 90 221